ՍԴՀԿ
0
Վերբեռնում․․․

Հավատարիմ գաղափարին այսօր և ընդմիշտ

Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան Կուսակցություն

Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության ծրագիր- 1887թ.,
ամփոփ նկարագիր / Social Democrat Hunchakian Party Program - 1887,
Summarised

Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության ծրագիր- 1887թ.

Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության ծրագիրը (1887) ամփոփ
ներկայացնելու դեպքում կունենա նման տեսք.
I. Ժամանակի գաղափարական ազդեցությունը հանգեցրեց հասարակության մեջ
նոր հայացքների ձևավորման: Կուսակցությունը կարող էր ըմբռնել աշխարհում
գոյություն ունեցող կենսապայմանները և տեսնել ամենուր գոյություն ունեցող
անարդարությունը: Մարկանց ճնշող մեծամասնությունը կեղեքումների էր
ենթարկվում ու շահագործվում փոքրամասնության ներկայացուցիչների կողմից,
ովքեր իրենց արտոնյալ դիրքի ուժով ունակ էին ղեկավարել և կառավարել
աղքատ զանգվածներին: Այդ ճնշող մեծամասնության համար լիարժեք և իրական
ազատություն նվաճելու համար հրատապ էր մարդասիրական և սոցիալիստական
սկզբունքների վրա հիմնված նոր կարգերի հաստատումը: Ներկա իրավիճակը
պետք է կործանվի հեղափոխության միջոցով: Այնուհետև, նախկին
հասարակության մոխրի վրա պետք է ստեղծվի նորը` հիմնված “տնտեսական
ճշմարտության” և “սոցիալիստական արդարության վրա”:

II. Կուսակցության անմիջական նպատակը Թուրքահայաստանի քաղաքական ու
պետական անկախությունն էր: Նկարագրվել են Ասիական Թուրքիայում հայերի
կենսապայմանները, և բացատրվել է այս տարածքում հնչակյանների
գործողությունների կենտրոնացման կարիքը: Այստեղ շարադրված էր նաև
կառավարության, ազնվականության և կապիտալիստների կողմից բարձր

հարկերի, հողերի առգրավման և աշխատանքի պտուղներից զրկելու ու այլ
միջոցներով հայերի շահագործման մասին: Այս անարդարություններից զատ,
մարդիկ զուրկ էին իրենց քաղաքական իրավունքներից և հարկադրված էին լուռ
մնալ որպես իշխող մակաբույծի ստրուկներ: Նրանք ազատ չէին երկրպագելու/
ունենալու հավատք, և նրանք գոհացել ու մշտապես վախով էին ապրում
ասպատակ ցեղերից: Հայերին ստրկությունից փրկելու համար Սոցիալ Դեմոկրատ
Հնչակյան կուսակցությունը մտադրվեց առաջնորդել նրանց սոցիալիզմ տանող
ճանապարհին և գործել ի նպաստ նրանց առաջնային նպատակի, այն
է`Թուրքահայաստանի անկախության:
Անմիջական նպատակը գիտակցելուց հետո պետք է գործարկվեին որոշակի
քաղաքական ու տնտեսական նպատակներ: Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան
կուսակցության քաղաքական նպատակներն են`
1. Մշտապես հեղինակավոր Օրենսդրական ժողով` ընտրված համընդհանուր և
ուղղակի ընտրական իրավունքի միջոցով` ազատ ընտրությունների արդյունքում:
ա. Ժողովրդի ներկայացուցիչները պետք է ընտրվեն հասարակության բոլոր
շերտերից,
բ. Օրենսդրական ժողովի նստավայրը պետք է լինի Հայաստանի կարևոր
քաղաքներից մեկում:
2. Ընդարձակ գավառական ինքնավարություն:
3. Ընդարձակ հանրային ինքնավարություն:
ա. Ինչ վերաբերում է երկրորդ և երրորդ կետերին, մարդիկ պետք է ունենան
բոլոր հանրային կառավարիչներին ընտրելու իրավասություն:
4. Յուրաքանչյուրն առանց դիրքի կամ հարստության խտրականության պետք է
ունենա պաշտոն զբաղեցնելու իրավունք:
5. Մամուլի, խոսքի, խղճի, հավաքի, կազմակերպությունների և ընտրական
քարոզչության ամբողջական ազատություն:
6. Յուրքանչյուր անհատի անձն ու տունը պետք է լինեն անձեռնմխելի:
7. Համընդհանուր զինվորական ծառայություն: Կուսակցության տնտեսական
նպատակները որոշվել են մարդկանց կարիքների ու ցանկությունների
մանրակրկիտ ուսումնասիրությունից հետո: Ծրագրում նկարագրված են երկու
տնտեսական նպատակներ: Դրանք են`որոշակի ներդրումային շեմից բարձր
հարկման առաջադեմ համակարգի հաստատում և համընդհանուր պարտադիր
կրթության համակարգ:
III. Հնչակյան ծրագիրը պաշտպանում է հեղափոխությունը որպես առաջնային
նպատակին հասնելու միակ միջոց: Որպես հեղափոխական գործողությունների
թատերաբեմ նախատեսված էր Թուրքահայաստանը: Կուսակցությունը
հավատում էր, որ Թուրքահայաստանում գոյություն ունեցող հասարակական
կազմակերպությունը կարող է փոխվել Թուրքիայի կառավարության հանդեպ
բռնությամբ և նկարագրել է հետևյալ մեթոդները` քարոզչություն, ագիտացիա,
ահաբեկչություն, կազմակերպում և գյուղացիական ու աշխատավորական
գործողություններ: Քարոզչությունն ուղղված էր լինելու լուսավորելու մարդկանց
հետևյալի մասին` կառավարության դեմ հեղափոխության համար հիմնարար

պատճառներ ու ճիշտ ժամանակ; հասարակական կարգ, որը հաստատվելու էր
հաջող հեղափոխությունից հետո: Ագիտացիան ու ահաբեկչությունն անհրաժեշտ
էին “ժողովրդի ոգին բարձր պահելու համար”: Կառավարության դեմ ցույցերը,
հարկեր վճարելուց հրաժարվելը, բարեփոխումների պահանջները և
ազնվականության նկատմամբ ատելությունը կուսակցության ագիտացիոն
քարոզարշավի մասն էին: Ահաբեկչությունը կիրառվելու էր որպես մարդկանց
պաշտպանելու միջոց և Հնչակյան ծրագրի նկատմամբ վերջիններիս
վստահությունը ձեռք բերելու համար:
Կուսակցության կազմակերպությունը պետք է լիներ կենտրոնացված համակարգ`
ղեկավարվող կենտրոնական գործադիր հանձնաժողովի կողմից:
Հեղափոխությունն անհնար էր հաղթել միայն կուսակցական կազմակերպության
մասնակցությամբ: Գյուղացիներն ու աշխատավորները պետք է պաշտպանեին
ժողովրդի ձեռքբերումներն ու շահերը և պետք է վերցնեին կառավարման ղեկն ու
կառավարեին ժողովրդավարական սկզբունքների համաձայն:
IV. Անմիջական նպատակն իրականացնելու համար ընդհանուր
ապստամբություն բարձրացնելու ամենահարմար ժամանակն այն էր, երբ
Թուրքիան զբաղված էր պատերազմով: Թուրքահայաստանի ոչ հայ
բնակչությունը չէր անտեսվել: Հեղափոխական գործի համար կուսակցությունը
հայտարարեց, որ ոչ հայ բնակչության կենսապայմանները բարելավելու համար
հարկավոր է ձեռք բերել այլ փոքրամասնությունների համակրանքը ևս, ինչպիսիք
են ասորիները և քրդերը:
V. Ծրագրի վերջին մասում մատնանշում էր, որ հայերի մեծ մասն ապրում էր
Թուրքահայաստանում, և որ այդ տարածքը ներառում էր նաև պատմական
Հայաստանի ամենամեծ մասը: Այստեղ հայ ժողովրդի մեծամասնությունն
ապրում էր Օսմանյան կառավարիչների կողմից պարտադրված անբարենպաստ
պայմաններում, ինչը մեծ տերությունները ճանաչեցին այն ժամանակ, երբ
Բեռլինի պայմանագրի LXI (61-րդ) հոդվածով հաստատեցին բարեփոխումները
Թուրքահայաստանում:
Այս նկատառումները հանգեցրին կուսակցությանը կողմից այն պահանջին, որ
բոլոր հեղափոխական ուժերը նվիրվեն Թուրքիահայաստանի անկախության
համար պայքարին: Կուսակցությունը նախազգուշացրեց իր հետևորդներին այս
տարածաշրջանի հետ կապված այլ տերությունների եսասիրական շահերի մասին
և կանխատեսեց, որ արդեն սնանկացած Օսմանյան կայսրության անկումից հետո
եվրոպական տերությունները համակարգված կերպով մասնատելու են
կայսրությունը, այդ թվում և Թուրքահայաստանը` ելնելով իրենց շահերից: Ուստի
կուսակցությունը կրկին վերահաստատեց իր «անմիջական
նպատակը»`Թուրքահայաստանի քաղաքական անկախություն:
Թուրքահայաստանի անկախությունից հետո հեղափոխությունը տարածվելու էր
Հայաստանի` ռուսների և պարսկների կողմից վերահսկվող տարածքների վրա`
նպատակ ունենալով հռչակել քաղաքականապես անկախ Հայաստանի Դաշնային
Ժողովրդավարական Հանրապետություն` կազմված թուրքական, ռուսական և
պարսկական Հայաստաններից: Անկախ պետությունն այնուհետև առաջնորդելու

էր հայրենիքում և արտերկրում բնակվող հայերին դեպի կուսակցության
«ապագա նպատակը»` սոցիալ-դեմոկրատական հասարակություն համայն
մարդկության համար:
Ծրագրում բացահայտվել են երկու գերակա նպատակներ. անմիջական նպատակը
Թուրքահայաստանի անկախությունն էր, ապագա նպատակը սոցիալիզմն էր: Այս
երկու նպատակները արժանի էին գովասանքի: Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան
կուսակցությունը առաջին ու միակ հայկական քաղաքական կուսակցությունն էր
19-րդ դարում, որի ծրագիրը միանաշանակ կերպով պահանջել է անկախ ու
միացյալ Հայաստանի Հանրապետություն և դրա հետ մեկտեղ` սոցիալ-
դեմոկրատական կարգեր համայն մարդկության համար: Սոցիալ Դեմոկրատ
Հնչակյան կուսակցության ծրագիրը միաժամանակ սոցիալ-դեմոկրատական էր և
ազգայնական:

(թարգմանութիւնը անգլերէնից իրականացրեց Կրիստինա Մելքոնեանը)

Social Democrat Hunchakian Party Program - 1887*

The program of Social Democrat Hunchakian Party (1887), may be summarised as follows:

I. The ideological impact of the times led to a new view of society. The Party could penetrate
into current world conditions and see the inequalities that existed everywhere. The vast majority
of the people were being oppressed and exploited by a small minority, who by virtue of their
privileged positions were able to control and rule the impoverished masses.
To achieve full and real freedom for this large majority, it was imperative to establish a new
order based on humanitarian and socialistic principles. The present state of affairs had to be
destroyed by means of a revolution. Then, on the ashes of the old society, a new one might be
built, based upon "economic truths" and "socialistic justice".
II. The immediate objective of the party was the political and national independence of Turkish
Armenia. The conditions of the Armenians in Asiatic Turkey were described and the need to
concentrate Hunchak activities in this area was explained. Here was set forth also the
exploitation of the Armenians by the government, the aristocracy, and the capitalists through
high taxes, land seizure, and the deprivation of the fruits of labour. Besides these injustices, the
people were shorn of their political rights and were forced to remain silent in their position as
slaves of their parasitic overlord. They were not free to worship as they pleased and lived forever
in fear of marauding tribesmen. In order to save the Armenians from slavery, the S.D.
Hunchakian Party proposed to direct them on the road to socialism and to work toward their
immediate objective, the Freedom of Turkish Armenia.

After the immediate objective had been realised, certain political and economic aims were to be
put into operation.
The political aims of Social Democrat Hunchakian Party:
1. A perpetual popular Legislative Assembly elected in free elections by universal and direct
suffrage. The voters were to have full powers in regard to all national administrative questions.
a. The peoples' representatives are to be elected from all ranks of society.
b. The seat of the Legislative Assembly is to be in one of the important cities of Armenia.
2. Extensive provincial autonomy.
3. Extensive communal autonomy.
a. Concerning points two and three the people are to have the authority to elect all public
administrators.
4. Every individual, without distinction of position or wealth, is to have the right to hold office.
5. Complete freedom of press, speech, conscience, assembly, organizations, and electoral
agitation.
6. The person and home of every individual is to be inviolable.
7. Universal military service.
The economic aims of the party was determined after careful investigation into the needs and
desires of the people. Two economic objectives are described in the program. These are the
establishment of a progressive system of taxation above a certain income bracket and a system of
universal compulsory education.
III. The Hunchakian program advocated revolution as the only means of reaching the immediate
objective. The arena of revolutionary activity was designed as Turkish Armenia. The Party
believed that the existing social organisation in Turkish Armenia could be changed by violence
against the Turkish government and described the following methods. Propaganda, Agitation,
Terror, Organisation, and Peasant and Worker Activities.
Propaganda was to be directed to the people to educate them toward two goals: The basic reasons
and the proper time for revolution against the government; The social order that was to be
established after the successful revolution.
Agitation and Terror were needed to "elevate the spirit of the people". Demonstrations against
the government, refusal to pay taxes, demands for reforms, and hatred of the aristocracy were
part of the party's agitation campaign. Terror was to be used as a method of protecting the people
and winning their confidence in the Hunchak program.
The Organisation of the party was to be centralised system directed by a central executive
committee. The revolution could not be won by the participation of the party organisation alone.
It was absolutely essential to win the active support of the peasants and workers. The peasants
and workers were to protect the gains and interests of the people, and were to take the reins of
government and rule according to democratic principles.

IV. The most opportune time to institute the general rebellion for carrying out the immediate
objective was when Turkey was engaged in war.
The non-Armenians of Turkish Armenia were not overlooked. The party declared that in order to
better the condition of the non-Armenians, it was necessary to get the sympathy of other
minorities, such as the Assyrians and Kurds, for the revolutionary cause.
V. The final part of the program pointed out that the greatest number of Armenians lived in
Turkish Armenia, and that the area also comprised the largest part of historic Armenia. Here the
majority of the Armenian people were living under the impossible conditions imposed by their
Ottoman rulers, as the Great Powers had recognised when they sanctioned reform in Turkish
Armenia in Article LXI (61) of the Treaty of Berlin.
These considerations led the Party to demand that all revolutionary forces devote themselves to
winning the independence of Turkish Armenia. The Party cautioned its followers against the
selfish interests of other powers in regard to this region, and predicted that, after the fall of
already bankrupt Ottoman regime, the European Powers would systematically carve up the
empire, including Turkish Armenia, for themselves. Hence the Party again restated its
"immediate objective" - the political independence of Turkish Armenia.
After the independence of Turkish Armenia, the revolution would then be extended into the
Russian and Persian dominated areas of Armenia, with the purpose of establishing a politically
independent Armenian federative democratic republic composed of Turkish, Russian, and
Persian Armenia. The independent country would then lead the Armenians in the homeland and
abroad toward the Party's "future objective" a social democratic society for all humanity.
Two predominant objectives were revealed in the program. The immediate objective was the
independence of Turkish Armenia; the future objective was Socialism. These two objectives
were complimentary. The S.D. Hunchakian Party was the first and only Armenian political party
in the nineteenth century whose program unambiguously demanded an independent and unified
Armenian Republic, and beyond this, a social democratic order for all the peoples of the world.
The program of the Social Democrat Hunchakian Party was both social democratic and
nationalistic.

Ոլորիր
Կամ պահիր